Πανελλήνια έρευνα στο σχολικό πληθυσμό για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών (Έρευνα ESPAD)

Η πανελλήνια έρευνα στο σχολικό πληθυσμό για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών (Έρευνα ESPAD) ξεκίνησε το 1984 από την Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών και συνεχίζεται έως σήμερα από το ΕΠΙΨΥ, δίνοντας έτσι τη δυνατότητα διαχρονικής παρακολούθησης της εξέλιξης του φαινομένου στη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια. 

Στόχος της έρευνας

Η έρευνα ESPAD μελετά την επικράτηση και τα χαρακτηριστικά της χρήσης νόμιμων και παράνομων εξαρτησιογόνων ουσιών. Επίσης, διερευνά ευρύτερα θέματα της συμπεριφοράς των μαθητών με έμφαση σε άλλες εξαρτητικές συμπεριφορές όπως η υπερβολική χρήση διαδικτύου και ο στοιχηματισμός.

To 2015

Έκθεση αποτελεσμάτων έρευνας ESPAD 2015

Ενθαρρυντικά είναι τα ευρήματα της έρευνας για τους εφήβους που δείχνουν πτωτική πορεία του καπνίσματος και της χρήσης αλκοόλ καθώς και ανακοπή της διάδοσης της χρήσης «ναρκωτικών». Εντούτοις, παραμένει σημαντική η μερίδα των εφήβων που αναφέρουν χρήση ουσιών – νόμιμων και παράνομων – καθώς και των επιπτώσεών τους σε συμπεριφορές υψηλού κινδύνου. Επιπρόσθετες απειλές τα τελευταία χρόνια αποτελούν η διάδοση νέων ουσιών καθώς και άλλων δυνάμει εξαρτητικών συμπεριφορών, όπως η υπερβολική προσκόλληση στο διαδίκτυο, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια και ο στοιχηματισμός.  

Σύμφωνα με τα ευρήματα της πιο πρόσφατης επιστημονικής έρευνας του ΕΠΙΨΥ με τίτλο «Πανελλήνια έρευνα στο μαθητικό πληθυσμό για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών και άλλες εξαρτητικές συμπεριφορές» συνεχίζεται το 2015 η μείωση που παρατηρείται ήδη από τις αρχές τις δεκαετίας του 2000 στο κάπνισμα στους 16χρονους μαθητές στην Ελλάδα, τόσο στα αγόρια όσο και στα κορίτσια. Ωστόσο, ένα σημαντικό ποσοστό 16χρονων (19,1%, κυρίως αγόρια) αναφέρει το 2015 ότι έχει πειραματιστεί με το ηλεκτρονικό τσιγάρο.

Μείωση παρουσιάζεται τα τελευταία χρόνια και στην υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ (≥5 ποτά στη σειρά ανά περίσταση) και στη μέθη, κυρίως στα αγόρια. Ωστόσο, ένα σημαντικό υποσύνολο 16χρονων υιοθετούν συμπεριφορές υψηλού κινδύνου που συνδέονται με την κατανάλωση αλκοόλ –όπως, για παράδειγμα, οδήγηση οχήματος υπό την επήρεια (9,7%) ή σεξουαλική επαφή χωρίς τη χρήση προφυλακτικού (7,3%). Όπως επισημαίνει η κυρία ¶. Κοκκέβη, Ομότιμη Καθηγήτρια στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) και επιστημονικά υπεύθυνη της έρευνας στην Ελλάδα «συμπεριφορές σαν τις παραπάνω συνδέονται, μεταξύ άλλων, και με την κατά κανόνα εύκολη πρόσβαση των εφήβων σε οινοπνευματώδη ποτά που, παρά τους σχετικούς περιορισμούς, προσφέρονται απρόσκοπτα σε χώρους εστίασης και διασκέδασης». Πράγματι, όπως η έρευνα έδειξε, τρεις στους 5 εφήβους (60,9%) αναφέρουν ότι ήπιαν πρόσφατα κάποιο οινοπνευματώδες ποτό σε μπαρ, κλαμπ, καφετέρια ή εστιατόριο.

Η Έρευνα του ΕΠΙΨΥ, η οποία διεξάγεται στο πλαίσιο του διεθνούς προγράμματος «European Project on Alcohol and other Drugs» (ESPAD, www.espad.org) και τελεί υπό την αιγίδα του Ευρωπαϊκού Κέντρου Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας, υλοποιείται ανά τετραετία σε περισσότερες από 35 χώρες ή περιοχές της Ευρώπης και παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών καθώς και για άλλες συνήθειες και χαρακτηριστικά του τρόπου ζωής των εφήβων με έμφαση στις εξαρτητικές συμπεριφορές όπως την προσκόλληση στο διαδίκτυο και τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, και το στοιχηματισμό.

Ενθαρρυντικό είναι το εύρημα της έρευνας ότι το ποσοστό των 16χρονων που αναφέρουν χρήση κάποιας παράνομης ουσίας παραμένει το 2015 (10,6%) στα επίπεδα του 2011 (10,8%) και του 2007 (9,5%). Χρήση παράνομων ουσιών αναφέρεται ωστόσο από σχεδόν διπλάσιο ποσοστό εφήβων το 2015 συγκριτικά με τις αρχές της δεκαετίας του 2000 (6,5% το 2003), οπότε και άρχισε σταδιακά να αυξάνεται η χρήση ουσιών στον πληθυσμό αυτόν. Η κάνναβη παραμένει το 2015 η δημοφιλέστερη παράνομη ουσία (9,1% ανέφεραν χρήση της ουσίας έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή). Επιπλέον, ένα σημαντικό ποσοστό 16χρονων συνεχίζει το 2015 να αναφέρει πειραματισμό με εισπνεόμενες ουσίες (π.χ., κόλλες, διαλύτες, βενζίνη, κτλ., 12,5%) ή χρήση ηρεμιστικών/υπνωτικών χωρίς τη σύσταση γιατρού (4,2%), ουσίες δηλαδή που διατίθενται νόμιμα στο εμπόριο. Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι σε ποσοστό 2,5% οι 16χρονοι αναφέρουν χρήση ουσιών όπως συνθετικών κανναβινοειδών (συνηθέστερα) και καθινόνων (διεγερτικών), ουσίες που δεν υπόκεινται σε έλεγχο καθώς εμφανίζονται στο (διαδικτυακό) εμπόριο σε συνεχώς διαφορετικές μορφές και σύνθεση.

Στην έρευνα του 2015 συμπεριλήφθηκαν για πρώτη φορά ερωτήσεις σχετικά με άλλες εξαρτητικές συμπεριφορές όπως την προσκόλληση στο διαδίκτυο και τον στοιχηματισμό. Από τα στοιχεία της έρευνας προκύπτει ότι στην πλειονότητά τους οι 16χρονοι χρησιμοποιούν το διαδίκτυο σε καθημερινή βάση (68,7%). Το 23,9% αναφέρουν  χρήση του διαδικτύου για τουλάχιστον 4 ώρες καθημερινά από Δευτέρα έως Πέμπτη και 17,6%  για τουλάχιστον 6 ώρες καθημερινά από Παρασκευή έως Κυριακή. Οι έφηβοι χρησιμοποιούν το διαδίκτυο κυρίως για κοινωνική δικτύωση και για παρακολούθηση / κατέβασμα μουσικής, ταινιών ή προγραμμάτων. Μάλιστα, ένας στους 3 μαθητές (36,1%) εμφάνισε υψηλή βαθμολογία σε ειδική κλίμακα σχετικά με την προσκόλληση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (περισσότερο τα κορίτσια), ενώ ένα εξίσου υψηλό ποσοστό (17,1%) εμφάνισε υψηλή βαθμολογία στην κλίμακα προσκόλλησης στα ηλεκτρονικά παιχνίδια (περισσότερο τα αγόρια).

Τέλος, σημαντική μερίδα 16χρονων, κυρίως αγοριών, ασχολούνται συστηματικά με το στοιχηματισμό, με ένα στα 8 αγόρια (13,1%) να βρίσκεται –βάσει ειδικής κλίμακας– σε κίνδυνο για παθολογική ενασχόληση με το στοιχηματισμό, ενώ ένα χαμηλότερο, αλλά άξιο προσοχής, ποσοστό αγοριών (5,8%) να παρουσιάζουν ήδη προβληματική ενασχόληση.


Η κυρία ¶. Κοκκέβη καταλήγει ότι «τα ευρήματα της Πανελλήνιας έρευνας ESPAD δίνουν μιαν πλήρη εικόνα για τις εξαρτητικές συμπεριφορές στην εφηβεία και βοηθούν στην ανάδειξη των παραγόντων που συνδέονται με την υιοθέτηση από τους εφήβους των συμπεριφορών αυτών, καθιστώντας τα αναπόσπαστο κομμάτι του σχεδιασμού και της αξιολόγησης των παρεμβάσεων πρόληψης στη χώρα μας».


Στη χώρα μας η Πανελλήνια έρευνα στο μαθητικό πληθυσμό διενεργείται από το 1984 αρχικά από την Ψυχιατρική Κλινική του ΕΚΠΑ και ακολούθως –από τα μέσα της δεκαετίας του 1990– από το ΕΠΙΨΥ. Το 1999 η Πανελλήνια έρευνα στο μαθητικό πληθυσμό ενσωματώθηκε στην Πανευρωπαϊκή Έρευνα ESPAD, οπότε και επαναλαμβάνεται ανά τετραετία.
Στην έρευνα του 2015 συμμετείχε πανελλήνιο αντιπροσωπευτικό δείγμα 3.202 μαθητών ηλικίας 16 ετών (μαθητές της Α’ Λυκείου) από 175 σχολεία της χώρας. Οι μαθητές συμπλήρωσαν ανώνυμο ερωτηματολόγιο μέσα στις τάξεις τους υπό την επίβλεψη εκπαιδευμένων ερευνητών.
Η έρευνα του 2015 υλοποιήθηκε με τη μερική χρηματοδότηση του ΟΚΑΝΑ και με τη συνεργασία των κατά τόπους Κέντρων Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας ΟΚΑΝΑ / Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Παρουσιάζονται παρακάτω τα κυριότερα ευρήματα της έρευνας.

Κάπνισμα

    1. Δύο στους 5 16χρονους (39,2%) έχουν καπνίσει έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή. Από αυτούς, ένας στους 3 κάπνισαν το πρώτο τους τσιγάρο στην ηλικία των 13 ετών ή και νωρίτερα. Σχεδόν ένας στους 5 (18,9%) έχει καπνίσει πρόσφατα (μέσα στον τελευταίο μήνα), ενώ ένας στους 9 (11,1%) είναι καθημερινός καπνιστής.
    2. Ένας στους 5 16χρονους (19,1%) έχει χρησιμοποιήσει ηλεκτρονικό τσιγάρο έστω και μία φορά στη ζωή του.
    3. Τα αγόρια σε σημαντικά υψηλότερο ποσοστό από τα κορίτσια έχουν καπνίσει πρόσφατα (20,9% και 16,9%, αντίστοιχα), καπνίζουν καθημερινά (13,7% και 8,6%, αντίστοιχα), είναι «βαρείς» καπνιστές (3,9% και 1,9%, αντίστοιχα), και έχουν πειραματιστεί με το ηλεκτρονικό τσιγάρο (26,3% και 12,0%, αντίστοιχα). Επιπλέον περισσότερα αγόρι από κορίτσια έχουν ξεκινήσει το τσιγάρο σε πολύ μικρή ηλικία.
    4. Οι συνήθειες του καπνίσματος δεν διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των γεωγραφικών στρωμάτων Ν. Αττικής, Ν. Θεσσαλονίκης και Λοιπών περιοχών, με εξαίρεση το ηλεκτρονικό τσιγάρο, με το οποίο έχουν πειραματιστεί περισσότεροι έφηβοι στο Ν. Θεσσαλονίκης από ότι στις Λοιπές περιοχές.
    5. Το 2015 φαίνεται να συνεχίζεται η μείωση που παρατηρείται την τελευταία 15ετία στους περισσότερους από τους δείκτες που αφορούν το κάπνισμα στους 16χρονους μαθητές στην Ελλάδα. Χαρακτηριστικά, από το 1999 στο 2015 το ποσοστό καθημερινών καπνιστών υποδιπλασιάζεται από 23,4% σε 11,1%, ενώ για την ίδια χρονική περίοδο μειώνεται το ποσοστό εκείνων που καπνίζουν περισσότερα από 10 τσιγάρα την ημέρα («βαρείς» καπνιστές) από 10,5% σε 2,9%.

Οινοπνευματώδη ποτά

    1. Πρόσφατη κατανάλωση αλκοόλ (τον τελευταίο μήνα) αναφέρεται από δύο στους 3 16χρονούς μαθητές (66,2%), ενώ συχνή κατανάλωση (τουλάχιστον 10 φορές τον τελευταίο μήνα) αναφέρει ένας στους 13 (7,6%). Τα φύλα δεν διαφέρουν στην πρόσφατη κατανάλωση αλκοόλ, αλλά τα αγόρια αναφέρουν συχνή κατανάλωση σε υψηλότερο ποσοστό από τα κορίτσια (9,6% και 5,6%, αντίστοιχα). Τα αγόρια καταναλώνουν συχνότερα μπύρα, τα κορίτσια κρασί.
    2. Ένας στους 10 μαθητές (9,9%) αναφέρει υπερβολική κατανάλωση (5 ή περισσότερων ποτών στη σειρά τουλάχιστον 3 φορές τον τελευταίο μήνα), τα αγόρια σε υψηλότερο ποσοστό συγκριτικά με τα κορίτσια (12,2% και 7,7%, αντίστοιχα). Μειώνεται από το 2011 στο 2015 το ποσοστό των εφήβων που αναφέρουν υπερβολική κατανάλωση τουλάχιστον 3 φορές τον τελευταίο μήνα,  από 13,3% σε 9,9%.
    3. Ποσοστό 6,2% των μαθητών αναφέρουν ότι μέθυσαν τουλάχιστον 3 φορές τον τελευταίο χρόνο, αγόρια και κορίτσια σε παρόμοια ποσοστά. Μειώνεται σημαντικά από το 2003 στο 2015 το ποσοστό των 16χρονων που αναφέρουν ότι μέθυσαν τουλάχιστον 3 φορές τον τελευταίο χρόνο, από 10,9% σε 6,2%.
    4. Ποσοστό 9,7% των εφήβων αναφέρουν ότι κατά τη διάρκεια του τελευταίου χρόνου οδήγησαν (σκούτερ, μηχανή, αυτοκίνητο ή άλλο μηχανοκίνητο όχημα) οι ίδιοι μετά από κατανάλωση αλκοόλ? σε ποσοστό 0,9% ενεπλάκησαν σε τροχαίο ενώ οδηγούσαν οι ίδιοι μετά από κατανάλωση αλκοόλ. Ποσοστό 7,3% των εφήβων απαντούν για τον τελευταίο χρόνο ότι, εξαιτίας της κατανάλωσης οινοπνευματωδών ποτών, είχαν σεξουαλική επαφή χωρίς προφυλακτικό.
    5. Τα αγόρια και οι έφηβοι στις Λοιπές περιοχές υιοθετούν σε σημαντικά υψηλότερα ποσοστά επικίνδυνες συμπεριφορές εξαιτίας της κατανάλωσης αλκοόλ, συγκριτικά με τα κορίτσια και τους εφήβους στο Ν. Αττικής, αντίστοιχα.
    6. Τρεις στους 5 εφήβους (60,9%) αναφέρουν ότι ήπιαν κάποιο οινοπνευματώδες ποτό σε μπαρ, κλαμπ, καφετέρια ή εστιατόριο τουλάχιστον μία φορά κατά τη διάρκεια του τελευταίου μήνα, ενώ ποσοστό 3,5% αναφέρει κατανάλωση τουλάχιστον 10 φορές κατά το ίδιο χρονικό διάστημα.

Παράνομες και άλλες «νόμιμες» εξαρτησιογόνες ουσίες

    1. Περισσότεροι από ένας στους 4 16χρονους μαθητές (28,6%) θεωρούν «εύκολη» την πρόσβαση σε ηρεμιστικά / υπνωτικά (κυρίως κορίτσια). Σχεδόν ένας στους 4 (22,8%) θεωρεί το ίδιο για την κάνναβη (περισσότερο τα αγόρια), ενώ ένας στους 7 (14,2%) θεωρεί «εύκολη» την πρόσβαση σε συνταγογραφούμενα οπιοειδή παυσίπονα (περισσότερο τα κορίτσια). Σε ποσοστά κάτω του 10% αναφέρουν οι μαθητές εύκολη πρόσβαση σε ουσίες όπως η κοκαΐνη, η ηρωίνη, η έκσταση, οι αμφεταμίνες ή οι μεθαμφεταμίνες.
    2. Αυξάνεται διαχρονικά το ποσοστό των εφήβων που θεωρούν «ακίνδυνη» τη χρήση κάνναβης.
    3. Σχεδόν ένας στους 9 16χρονους μαθητές (10,6%) αναφέρει χρήση κάποιας παράνομης ουσίας έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή (κυρίως κάνναβης), τα αγόρια σε υπερδιπλάσιο ποσοστό (14,8%) συγκριτικά με τα κορίτσια (6,5%).
    4. Ένας στους 11 μαθητές (9,1%) αναφέρει χρήση κάνναβης έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή. Οι μισοί εξ αυτών (4,6%) επανέλαβαν τη χρήση της ουσίας ≥3 φορές, υψηλότερο ποσοστό αγοριών (6,4%) από ότι κοριτσιών (2,8%). Ποσοστό 4,1% αναφέρουν χρήση κάνναβης κατά τις 30 τελευταίες ημέρες πριν από την έρευνα, τα αγόρια σε υψηλότερα ποσοστά από τα κορίτσια.
    5.  Δεν παρατηρείται σημαντική μεταβολή στο ποσοστό των 16χρονων μαθητών που αναφέρουν χρήση και επανάληψη της χρήσης κάνναβης κατά τη διάρκεια της τελευταίας 8ετίας.  Εντούτοις σημαντικά υψηλότερο ποσοστό εφήβων αναφέρουν χρήση κάνναβης το 2015 συγκριτικά με πριν από μία 12ετία, (από 5,7% το 2003 σε 9,1% το 2015 για χρήση έστω και μια φορά σε όλη τη ζωή).
    6. Ένας στους 8 μαθητές (12,5%) αναφέρει χρήση εισπνεόμενης ουσίας (κόλλα, βενζίνη, κτλ) έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή, ποσοστό 4,2% μη-συνταγογραφημένη χρήση ηρεμιστικών ή υπνωτικών και ποσοστό 2,5% χρήση «νέων» ψυχοδραστικών ουσιών (κυρίως συνθετικών κανναβινοειδών).

Χρήση διαδικτύου και ηλεκτρονικά παιχνίδια

    1. Περισσότεροι από δύο στους 3 μαθητές (68,7%) είναι στο διαδίκτυο και τις επτά ημέρες της εβδομάδα. Ένας στους 4 (23,9%) αναφέρει  χρήση του διαδικτύου για τουλάχιστον 4 ώρες καθημερινά από Δευτέρα έως Πέμπτη, και ένας στους 6 (17,6%) για τουλάχιστον 6 ώρες καθημερινά από Παρασκευή έως Κυριακή. Σημαντικά υψηλότερο ποσοστό κοριτσιών και μαθητών από σχολεία των Ν. Αττικής και Θεσσαλονίκης είναι καθημερινά στο διαδίκτυο, συγκριτικά με τα αγόρια και τους 16χρονους των Λοιπών περιοχών.
    2. Τις περισσότερες ημέρες και ώρες στο διαδίκτυο οι μαθητές τις περνούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (5,5 ημέρες την εβδομάδα και 2,4 ώρες ανά ημέρα χρήσης). Ακολουθούν σε διάρκεια: η μουσική, ταινίες ή το κατέβασμα προγραμμάτων (4,5 ημέρες για 2,0 ώρες ανά ημέρα), η μελέτη ή το απλό σερφάρισμα για αναζήτηση πληροφοριών (2,9 ημέρες για 1,1 ώρες ανά ημέρα) και τα διαδικτυακά παιχνίδια (1,4 ημέρες την εβδομάδα για 0,8 ώρες ανά ημέρα).
    3. Περισσότερα αγόρια από ότι κορίτσια αναφέρουν συχνή ενασχόληση με διαδικτυακά παιχνίδια πολέμου ή στρατηγικής και παιχνίδια από τα οποία μπορεί κανείς να στοιχηματίσει χρήματα και για αγορές· αντίθετα, περισσότερα κορίτσια από ότι αγόρια αναφέρουν συχνή χρήση του διαδικτύου για κοινωνική δικτύωση, σερφάρισμα ή αναζήτηση πληροφοριών και μουσική ή ταινίες.
    4. Περισσότεροι από ένας στους 3 μαθητές εμφάνισαν υψηλή βαθμολογία σε ειδική κλίμακα εκτίμησης της προσκόλλησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, περισσότερο τα κορίτσια. Τα αγόρια, αντίθετα, εμφάνισαν υψηλότερη βαθμολογία σε παρόμοια κλίμακα προσκόλλησης στα ηλεκτρονικά παιχνίδια, συγκριτικά με τα κορίτσια (27,6% και 6,8%, αντίστοιχα).

Στοιχηματισμός

    1. Ένας στους επτά 16χρονους μαθητές (14,6%) έχει παίξει/στοιχηματίσει χρήματα τουλάχιστον 2 φορές το μήνα, κατά τους τελευταίους 12 μήνες πριν από την έρευνα, δεκαπλάσιο ποσοστό αγοριών (26,9%) από ότι κοριτσιών (2,6%).
    2. Από την αξιολόγηση των απαντήσεων των εφήβων σε ειδική κλίμακα για την πιθανή εξάρτησή τους από το στοιχηματισμό, προκύπτει ότι ένας στους 12 βρίσκεται σε κίνδυνο για παθολογική ενασχόληση, ενώ σε ποσοστό 2,9% θα μπορούσαν να θεωρηθούν ήδη παθολογικοί «παίκτες», με τα αντίστοιχα ποσοστά για τα αγόρια να ανέρχονται στο 13,1% και 5,8%, αντίστοιχα. Σημαντικά υψηλότερο ποσοστό εφήβων στις Λοιπές περιοχές (συγκριτικά μόνο με το Ν. Αττικής) θεωρούνται σε κίνδυνο για παθολογικό στοιχηματισμό.

Το 2011

Το 2011 η έρευνα ESPAD υλοποιήθηκε από το ΕΠΙΨΥ σε συνεργασία και με την υποστήριξη του ΟΚΑΝΑ και των Κέντρων Πρόληψης ΟΚΑΝΑ/ Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Περιέλαβε 676 σχολικές μονάδες και συνολικά 37.000 μαθητές και μαθήτριες ηλικίας 13-19 ετών. Η συλλογή των στοιχείων έγινε με τη χρήση ανώνυμου, αυτοσυμπληρούμενου ερωτηματολογίου που χορηγήθηκε μέσα στην τάξη, χωρίς την παρουσία εκπαιδευτικού. Η συμμετοχή των σχολείων και των μαθητών στην έρευνα ήταν προαιρετική. Tα αποτελέσματα της έρευνας είναι αντιπροσωπευτικά για το σύνολο της χώρας, τις περιφέρειες και τους νομούς.

Σύνοψη ευρημάτων

Έκθεση αποτελεσμάτων έρευνας ESPAD 2011

Αποτελέσματα ανά Νομό

Χάρτης Ελλάδος

Κάπνισμα
Αλκοόλ
Ναρκωτικά

Κάπνισμα

Σύνολο μαθητών 13-19 ετών

    • Ένας στους 5 (20%) έχει καπνίσει μέσα στον τελευταίο μήνα
    • Ένας στους 7 (14%) είναι συστηματικός καπνιστής (καπνίζει καθημερινά)
    • Καπνίζουν περισσότερα αγόρια από κορίτσια και οι διαφορές αυξάνονται με τη βαρύτητα του καπνίσματος

Συστηματικό κάπνισμα σε σχέση με την ηλικία

• Τα 13-14 έτη αποτελούν την ηλικία έναρξης καπνίσματος για την μειονότητα  (<2%) ενώ ακολουθεί αλματώδης αύξηση έως την ηλικία των 17-18 ετών όπου καπνίζει ένας στους 4 (24,5%) και στην ηλικία των 19 πάνω από τους μισούς (51%)

Διαχρονικά 1984-2011 (μαθητές 15-19 ετών)

• Η μεγάλη αύξηση των καπνιστών μεταξύ του 1984 και 1998 ακολουθήθηκε από προοδευτική καθοδική πορεία από το 2003 έως το 2011.

Αλκοόλ

Σύνολο μαθητών 13-19 ετών

• Έξι στους 10 (61%) ήπιαν μέσα στον τελευταίο μήνα
• Ένας στους 10 (11%) ήπιε με συχνότητα πάνω από 2 φορές την εβδομάδα
• Ένας στους 3 (34%) έχει μεθύσει τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του
• Το 13% έχουν μεθύσει πάνω από 2 φορές στη ζωή τους
• Το κρασί, η μπύρα, τα ισχυρά ποτά, και τα αλκοολούχα αναψυκτικά είναι τα ποτά με την ευρύτερη κατανάλωση
• Πίνουν περισσότεροι μαθητές σε Θεσσαλονίκη και άλλα αστικά και ημιαστικά κέντρα σε σύγκριση με την Αθήνα

Αλκοόλ σε σχέση με την ηλικία

• Κατανάλωση αλκοόλ και μέθη αυξάνονται πολύ με την ηλικία : πάνω από δυο φορές την εβδομάδα πίνει σχεδόν ένας στους 5 εφήβους 17-18 ετών (18%), ένας στους 4 ηλικίας 19 ετών (26,8%) και έχει μεθύσει πάνω από δύο φορές ένας στους 4 μαθητές 17-18 ετών (22,7%) και ένας στους 3 μαθητές 19 ετών (32,8%) 

Διαχρονικά 1984-2011 (μαθητές 15-19 ετών)

• Τάση μείωσης της ευκαιριακής κατανάλωσης αλκοόλ, εντονότερη στην Αθήνα 
• Αυξητική τάση στη τετραετία 2007-2011 σε Θεσσαλονίκη και άλλα αστικά και ημιαστικά κέντρα
• Διαφαινόμενη αύξηση κατανάλωσης στα κορίτσια σε σύγκριση με τα αγόρια μέσα στα 4 τελευταία χρόνια
• Αυξητική τάση στην υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ

Ναρκωτικά

Σύνολο μαθητών 15-19 ετών

• Ένας στους 7 (15,2%) έχει κάνει χρήση (έστω και μία φορά) κάποιας παράνομης ουσίας, κυρίως κάνναβης. Η πλειονότητά τους έχει επαναλάβει τη χρήση.
• Έχουν κάνει χρήση περισσότερα αγόρια από κορίτσια (αναλογία ~ 2,5 προς 1)
• Υπερτερούν στη χρήση η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη σε σύγκριση με τις άλλες περιοχές

Χρήση κάνναβης σε σχέση με την ηλικία

• Με την ηλικία αυξάνεται σημαντικά ο αριθμός όσων έχουν κάνει χρήση : Στην ηλικία των 17-18 ετών χρήση κάνναβης τον τελευταίο χρόνο έχει κάνει ένας στους 7 (13,6%) και τον τελευταίο μήνα το 8%
• Χρήση κάνναβης έστω και μία φορά έχει κάνει στην ηλικία των 13-14 ετών το 2,6% των αγοριών και το 0,9% των κοριτσιών

Διαχρονικά 1984-2011 (μαθητές 15-19 ετών)

• Σχεδόν τριπλασιάζεται η χρήση ναρκωτικών μέσα στην εικοσιπενταετία (από 6% το 1984 σε 15,3% το 2011)
• Αυξάνεται περισσότερο από τη δοκιμή η συστηματικότερη χρήση (χρήση 3+ φορές)

Νομός

ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ
ΑΡΓΟΛΙΔΑΣ
ΑΡΚΑΔΙΑΣ
ΑΡΤΑΣ
ΑΤΤΙΚΗΣ
ΑΧΑΪΑΣ
ΒΟΙΩΤΙΑΣ
ΓΡΕΒΕΝΩΝ
ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ
ΕΒΡΟΥ
ΕΥΒΟΙΑΣ
ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ
ΖΑΚΥΝΘΟΥ
ΗΛΕΙΑΣ
ΗΜΑΘΙΑΣ
ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ
ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
ΚΑΒΑΛΑΣ
ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ
ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ
ΚΕΡΚΥΡΑΣ
ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ
ΚΙΛΚΙΣ
ΚΟΖΑΝΗΣ
ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ
ΚΥΚΛΑΔΩΝ
ΛΑΚΩΝΙΑΣ
ΛΑΡΙΣΗΣ
ΛΕΣΒΟΥ
ΛΕΥΚΑΔΑΣ
ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ
ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ
ΞΑΝΘΗΣ
ΠΕΛΛΑΣ
ΠΙΕΡΙΑΣ
ΠΡΕΒΕΖΗΣ
ΡΕΘΥΜΝΗΣ
ΡΟΔΟΠΗΣ
ΣΑΜΟΥ
ΣΕΡΡΩΝ
ΤΡΙΚΑΛΩΝ
ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ
ΦΛΩΡΙΝΗΣ
ΦΩΚΙΔΑΣ
ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ
ΧΑΝΙΩΝ
ΧΙΟΥ

Σχετικές δημοσιεύσεις (με χρονολογική σειρά)

Ελληνικές

Φωτίου, Α., Κοκκέβη, Α. Η Επιδηµιολογία της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών στην εφηβεία: Διαχρονική πορεία στην Ελλάδα. Εξαρτήσεις στην Εφηβεία, Αθήνα: Τµήµα Ψυχιατρικής Παιδιών και Εφήβων του Γενικού Νοσοκοµείου Αττικής «ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ – ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΓΚ», 2013.

Κοκκέβη Α, Φωτίου Α, Κίτσος Γ. Χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών από εφήβους μαθητές: νεότερα στοιχεία από την έρευνα ESPAD στην Ελλάδα και σε άλλες 34 χώρες. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση, 2009.

Κοκκέβη Α, Κίτσος Γ, Φωτίου Α. Η Υγεία των εφήβων: διαστάσεις συνθήκες και κοινωνικό πλαίσιο. Αθήνα: Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής, 2005.

Κοκκέβη, Α., Στεφανής, Κ. Τα ναρκωτικά στην Ελλάδα: η διαχρονική πορεία της χρήσης: η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στο γενικό και στο μαθητικό πληθυσμό. Ε.Π.Ι.Ψ.Υ., Αθήνα, 1994.

Κοκκέβη, Α., Μαδιανού, Δ., Στεφανής, Κ. Τα ναρκωτικά στην Ελλάδα: η χρήση ουσιών στο μαθητικό πληθυσμό. Ψυχιατρική Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 1992.

Ξενόγλωσσες

  • Kokkevi A, Fotiou A, Kanavou E, Stavrou M, & Richardson C. (2016). Smoking, alcohol and drug use among adolescents in Greece – 2015 update and secular trends 1984-2015. Archives of Hellenic Medicine, 33(2):249-257.

  • Fotiou A, Kanavou E, Richardson C, Kokkevi A. (2014). Trends in the Association between Prescribed and Non-prescribed Use of Tranquilisers or Sedatives among Adolescents in 22 European Countries. Nordic Studies on Alcohol and Drugs, 31(4), 371-387.

  • Fotiou A, Kanavou E, Richardson C, Ploumpidis D, Kokkevi A. (2014). Misuse of prescription opioid analgesics among adolescents in Greece: the importance of peer use and past prescriptions. Drugs: Education, Prevention & Policy. 21(50), 559-367.

  • Kokkevi A, Kanavou E, Richardson C, Fotiou A, Papadopoulou S, Monshouwer K, . . . Olszewski D. (2014). Polydrug use by European adolescents in the context of other problem behaviours. Nordic Studieson Alcohol and Drugs, 31(4), 323-342.

  • Kokkevi, A., Rotsika, V., Botsis, A., Kanavou, E., Malliori, M., & Richardson, C. (2014, December). Adolescents’ Self-reported Running Away from Home and Suicide Attempts During a Period of Economic Recession in Greece. In Child & Youth Care Forum (Vol. 43, No. 6, pp. 691-704). Springer US.

  • Kokkevi, A., Richardson, C., Olszewski, D., Matias, J., Monshouwer, K., & Bjarnason, T. (2012). Multiple substance use and self-reported suicide attempts by adolescents in 16 European countries. European child & adolescent psychiatry21(8), 443-450.

  • Kokkevi, A., Rotsika, V., Arapaki, A., & Richardson, C. (2012). Adolescents’ self-reported suicide attempts, self-harm thoughts and their correlates across 17 European countries. Journal of Child Psychology and Psychiatry53(4), 381-389.

  • Hibell, B., Guttormsson, U., Ahlström, S., Balakireva, O., Bjarnason, T., Kokkevi, A., & Kraus, L. (2012). The 2011 ESPAD Report. Substance Use among Students in36, 123-34.

  • Kokkevi, A., Rotsika, V., Arapaki, A., & Richardson, C. (2011). Changes in associations between psychosocial factors and suicide attempts by adolescents in Greece from 1984 to 2007. The European Journal of Public Health21(6), 694-698.

  • Kokkevi, A., Rotsika, V., Arapaki, A., & Richardson, C. (2011). Increasing self-reported suicide attempts by adolescents in Greece between 1984 and 2007. Social psychiatry and psychiatric epidemiology46(3), 231-237.

  • Olszewski, D., Matias, J., Monshouwer, K., & Kokkevi, A. (2010). Polydrug use among 15-to 16-year olds: Similarities and differences in Europe. Drugs: education, prevention and policy17(4), 287-302.

  • Bjarnason, T., Steriu, A., & Kokkevi, A. (2010). Cannabis supply and demand reduction: Evidence from the ESPAD study of adolescents in 31 European countries. Drugs: education, prevention and policy17(2), 123-134.

  • Hibell, B., Guttormsson, U., Ahlström, S., Balakireva, O., Bjarnason, T., Kokkevi, A., & Kraus, L. The 2007 ESPAD Report—substance use among students in 35 European Countries. 2009. Stockholm, Sweden, The Swedish council for information on alcohol and other drugs (CAN).

  • Bjarnason, T., Steriu, A., & Kokkevi, A. (2010). Cannabis supply and demand reduction: Evidence from the ESPAD study of adolescents in 31 European countries. Drugs: education, prevention and policy17(2), 123-134.

  • Kokkevi, A., Fotiou, A., Chileva, A., Nociar, A., & Miller, P. (2008). Daily exercise and anabolic steroids use in adolescents: a cross-national European study. Substance use & misuse43(14), 2053-2065.

  • Kokkevi, A., Fotiou, A., Arapaki, A., & Richardson, C. (2008). Prevalence, patterns, and correlates of tranquilizer and sedative use among European adolescents. Journal of Adolescent Health43(6), 584-592.

  • Andersson, B., Hibell, B., Beck, F., Choquet, M., Kokkevi, A., Fotiou, A., ... & Trapencieris, M. (2007). Alcohol and drug use among European 17–18 year old students. Data from the ESPAD Project. The Swedish Council for Information on Alcohol and Other Drugs (CAN) and the Pompidou Group at the Council of Europe.

  • Kokkevi, A. E., Arapaki, A. A., Richardson, C., Florescu, S., Kuzman, M., & Stergar, E. (2007). Further investigation of psychological and environmental correlates of substance use in adolescence in six European countries. Drug and Alcohol Dependence88(2), 308-312.

  • Kokkevi, A., Richardson, C., Florescu, S., Kuzman, M., & Stergar, E. (2007). Psychosocial correlates of substance use in adolescence: A cross-national study in six European countries. Drug and alcohol dependence,86(1), 67-74.

  • Richardson, S. C., Politikou, K., Terzidou, M., Maka, Z., & Kokkevi, A. (2006). The quality of data obtained from self-completed questionnaires in a survey of high school students. Quality and Quantity40(1), 121-127.

  • Hibell, B., Andersson, B., Bjarnason, T., Ahlström, S., Balakireva, O., & Kokkevi, A. The 2003 ESPAD Report. Alcohol and other drug use among students in 35 European countries. The Swedish Council for Information on Alcohol and Other Drugs (CAN) and the Pompidou Group at the Council of Europe; 2004.

  • Hibell, B., Andersson, B., Ahlstrom, S., Balakireva, O., Bjarnason, T., Kokkevi, A., & Morgan, M. (2000). The 1999 ESPAD Report: Alcohol and other drug use among students in 30 European countries (Summary). The Swedish National Institute of Public Health, Stockholm, Sweden.

  • Kokkevi, A., Terzidou, M., Politikou, K., & Stefanis, C. (2000). Substance use among high school students in Greece: outburst of illicit drug use in a society under change. Drug and alcohol dependence58(1), 181-188.

  • Morgan, M., Hibell, B., Andersson, B., Bjarnason, T., Kokkevi, A., & Narusk, A. (1999). The ESPAD study: implications for prevention. Drugs: education, prevention and policy6(2), 243-256.

  • Johnston, L. D., Driessen, F. M. H. M., & Kokkevi, A. (1994). Surveying student drug misuse: A six-country pilot study. Strasbourg, France: Cooperation Group to Combat Drug Abuse and Illicit Trafficking in Drugs (Pompidou Group), Council of Europe.

  • Kokkevi, A., & Stefanis, C. (1991). The epidemiology of licit and illicit substance use among high school students in Greece. American journal of public health81(1), 48-52.

 






Σωρανού του Εφεσίου 2, Αθήνα 11527 Ταχ. Δ/νση: Τ.Θ. 66517, 156 01 Παπάγου Τηλέφωνα: 210-6170803-5 (Γραμματεία) e-mail: secretar@epipsi.gr